Kısırlık (infertilite) nedeniyle başvuran kadınların yarıya yakınında endometriozis görülebilmektedir. Endometriozis tanısı alan kadınların daha sonra kısırlık nedeniyle sıklıkla doktora başvurdukları bilinmektedir. Her ne kadar gözlemler endometriozis ve kısırlık arasında bir ilişki olduğuna işaret ediyorsa da endometriozisin kısırlığa nasıl yol açtığı tam olarak aydınlatılamamıştır.

Çocuk isteyen hastada endometriozis tedavisi

1- İlaç tedavisi

Endometriozis semptomlarını baskılamak için kullanılan ilaçlar (GnRH analogları, doğum kontrol hapları, progestin ve danazol gibi hormonal ilaçlar) yumurtlamayı engellediğinden çocuk sahibi olmak isteyen kadınlarda kullanılmamalıdır.

2- Cerrahi tedavi

Çikolata kisti (endometrioma) ve kısırlık

Çikolata kistlerinin yumurta sayısını ve bulundukları yumurtalıktan yumurtlamayı olumsuz etkiledikleri bilinmektedir. Çikolata kistlerinin cerrahi yöntemle çıkarılması yumurta sayısını azaltmaktadır. Çikolata kisti olup çocuk sahibi olamayan kadınlarda kistin cerrahi olarak çıkarılması hastanın kendiliğinden gebe kalma olasılığını artırabilir ancak bu konuda bilimsel kanıtlar yetersizdir. Ameliyat kararı hastanın durumuna göre alınmalıdır. Örneğin her iki yumurtalığında çikolata kisti olan, yumurta sayısı az olan bir hastada gebelik olasılığını artırmak için öncelikli olarak ameliyat önermemekteyiz. Çocuk istemi olan çiftlerde erkek partnerin durumu mutlaka göz önüne alınmalıdır. Tedavi mutlaka bireyselleştirilmeli ve hastanın yaşı, şikayetleri ve öncelikleri göz önüne alınarak değişik alternatifler beraber incelenmelidir.

Tek tip bir tedavi olmamakla beraber, yumurtlaması zaten normal olan endometriozisli kadınlarda yumurtlamayı uyarıcı tedavilerin faydası yoktur. Aşılamanın da başarısı oldukça düşüktür. Bu durumda geriye kalan seçenekler cerrahi tedavi ile tüp bebektir. İleri evre endometriozisli hastalarda hangisinin öncelikle tercih edilmesi gerektiği halen tartışmalıdır.

Endometriozisli hastalarda tüp bebek mi cerrahi mi?

Bu karmaşık hastalığın yönetiminde tedavi seçimi bazen profesyoneller için bile zordur. Çoğu zaman tek bir doğru seçenek olmamakla beraber bazı prensipler tedavi seçimini yönlendirmektedir.

Endometriozis karın içi anatomiyi bozduğundan, organların birbirine yapışmasına neden olduğundan endometriozis cerrahisi az da olsa barsak ve idrar yolları yaralanması gibi riskler taşır. Maalesef cerrahi ne kadar iyi ve detaylı yapılırsa yapılsın hastalığın mutlak tedavisi olmadığı kesindir ve özellikle çikolata kistleri olmak üzere cerrahi sonrası tekrarlama riski yüksektir. Ayrıca, çikolata kistleri çıkartılırken yumurtalıklardaki yumurta sayısıda azalma olmaktadır. Bu azalma cerrahın deneyimi ile doğru orantılı olmakla birlikte az ya da çok her hastada görülür. Cerrahi özellikle ağrı yakınması olan hastalarda ve çikolata kistlerinin derin hastalık ile beraber olduğu durumlarda düşünülmelidir. Eğer bağırsak duvarı ve/veya idrar yolları hastalık tarafından tutulmuş ve organ fonksiyonları bozuluyorsa cerrahi şart olabilir. Benzer şekilde kanser olasılığının ekarte edilemediği durumlarda kesin tanı için ameliyat gerekebilir. Tüpler tıkanmış ve içleri sıvı dolarak şişmiş (hidrosalpinks) ise, tüp bebek başarısını artırmak veya tüpleri tekrar fonksiyonel duruma getirmek için cerrahi gerekebilir. Bu cerrahi esnasında var ise yumurtalık kistlerinin alınıp alınmayacağı hastanın özel durumuna göre belirlenir. Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı varsa ve bu durumu açıklayan başka bir faktör yoksa ameliyat ile hastalık yükünün azaltılması tedavi şansını artırabilir. Cerrahi planlanan hastalarda yumurtalık hasarı riskine karşı tedbir olarak ameliyat öncesi tüp bebek yöntemi ile embriyo veya yumurta saklama seçeneği hasta ile tartışılmalıdır.

İleri evre endometriozis ve infertilite

Ağrısı olan ve muayene ve/veya görüntüleme bulgularının ileri evre endometriozis varlığını düşündürdüğü, çocuk istemi olan kadınlarda cerrahi tedavinin doğurganlık üzerine etkisini değerlendiren yüksek kalitede bilimsel çalışma yoktur. Bu durumda, ileri evre endometriozis cerrahisi gibi deneyim gerektiren zor bir ameliyatın sadece çocuk sahibi olabilmek için yapılması önerilmemektedir. Ameliyat endikasyonu ağrı ve komşu organlara yayılıma göre belirlenir.

3 - Alternatif tıp uygulamaları

Endometriozisli çocuk istemi olan hastalarda alternatif tıp uygulamalarının yararı veya zararı konusunda güvenilir bir kanıt bulunmamaktadır. Yararı bilinmeyen ve zararı öngörülemeyen bu tedavilerin kullanılması önerilmemektedir.

4 - Üremeye yardımcı tedaviler

Bu konudaki bilgiler “Endometriozis ve Tüp Bebek” başlığı altında özetlenmektedir.